Банк тизимидаги қаллобликлар, ҳоким ёрдамчилари ва нопок схемалар
Сўнгги пайтларда Ўзбекистон банк тизимидаги қаллоблик ҳолатлари жиддий ижтимоий муаммога айланиб бормоқда. Бу жиноятларнинг энг хавфли томони — улар тизимли тус олгани ва айрим мансабдор шахслар иштирокида амалга оширилаётганидир. Айниқса, ҳоким ёрдамчилари институти бу жараёнларда салбий рол ўйнаётгани ҳақида жамоатчиликда жиддий эътирозлар пайдо бўлмоқда.
Амалиёт шуни кўрсатмоқдаки, имтиёзли кредитлар аслида аҳолини қўллаб-қувватлаш воситаси бўлиши керак эди, аммо айрим ҳоким ёрдамчилари ушбу кредитларни чиқаришда воситачига айланиб, улардан шахсий улуш олишни одат қилган. Баъзан эса кредитлар фуқаролар номига расмийлаштирилиб, амалда уларнинг маблағлари бошқа манфаатлар йўлида ишлатилмоқда. Натижада, кредит расмий эгаси бўлган фуқаро қарздор бўлиб қолмоқда, пул эса бошқалар қўлида айланмоқда. Бу — молиявий адолатга очиқдан-очиқ хиёнатдир. Яна бир хавфли ҳолат — KPI кўрсаткичларини сунъий ошириш амалиёти. Норасмий банд аҳоли қатлами номига деҳқон хўжалиги ерлари расмийлаштирилиб, улар «расмий иш билан таъминланган» сифатида ҳисобга олинмоқда. Амалда эса бу фуқаролар ердан ҳам, даромаддан ҳам бехабар.
Оқибатда, улар солиқ органлари олдида қарздор бўлиб қоляпти. Давлат бюджети эса қоғоздаги ҳисоботлар орқали талон-тарож қилинмоқда. Бу ерда мақсад битта — ҳисобот чиройли, ҳақиқат эса аччиқ. Энг ташвишли жиҳатлардан бири — фуқароларнинг банк карталари, электрон калитлари ва шахсий маълумотлари айрим ҳоким ёрдамчилари ва банк ходимлари қўлида жамланганидир. Аҳолининг кўп қисми молиявий ва рақамли саводхонликка етарли даражада эга эмас. Бу эса қаллоблар учун «очиқ эшик» вазифасини ўтамоқда. Пластик карталардан пулларнинг ўғирланиши кўп ҳолларда айнан банк тизимидаги нопок ходимлар ва маҳаллий даражадаги мансабдорлар ўртасидаги тил бириктириш натижасидир. Сўнгги вақтларда яна бир хавфли схема авж олмоқда, яъни «фирибгар банкирлар ва ҳоким ёрдамчилари» фуқароларнинг ишончига кириб, уларнинг кўчмас мулкини гаровга қўйдириш орқали банклардан йирик миқдорда кредитлар расмийлаштирмоқда. Кредит маблағлари амалда фирибгарлар томонидан ўзлаштирилади, оқибатда эса қарз юки ва банк босими мулк эгаси зиммасига тушиб қолмоқда. Бу ҳолатларда энг кўп жабр кўраётганлар — соддадил, ҳуқуқий ва молиявий саводхонлиги етарли бўлмаган фуқаролардир. Улар ишонган одамларининг фирибгар эканлигини фақат суд чақируви қоғози ёки банк огоҳлантириш хатидан кейин билиб қолишяпти. Натижада одамлар уй-жойидан, хотиржамлигидан, баъзан эса ҳаётга бўлган ишончидан айрилмоқда.
Энг аччиқ ҳақиқат шундаки, кўп ҳолларда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар бу каби жиноятларнинг олдини олишда ҳам, содир этилган фирибгарликларни очишда ҳам самарали чора кўра олмаяпти. Фирибгарлар жазосиз қоляпти, жабрланувчилар эса адолат излаб сарсон.
Бу ҳолат жамиятда қонунийликка бўлган ишончни сусайтиради. Адолат ўз вақтида тикланмаса, у адолат бўлмай қолади.
Банк тизими — иқтисодиётнинг юраги. Агар юракда вирус бўлса, бутун организм оғрийди. Шунинг учун ҳам бу соҳадаги қаллобликларга нисбатан муросасиз муносабат бўлиши шарт. Ҳоким ёрдамчилари институтини қайта кўриб чиқиш, банкларда ички назоратни кучайтириш ва киберхавфсизлик чораларини қатъийлаштириш — кечиктириб бўлмайдиган вазифадир.
Акс ҳолда, ишонч йўқолади. Ишонч йўқ жойда эса тараққиёт ҳам бўлмайди.
Баҳодир Сапаев ANTIKORRUPSIYA асосчиси
Мурожаат учун
👇
@Antikorrmurojaat_bot
Каналимизга обуна бўлинг
👇
http://t.me/antikorruz